Bu bölümde, sağlık risklerinin doğrudan davranışsal önlemlerle nasıl kesiştiğine bakcaz. Güneş kremi, plajda sınırsızca takıl diye değil, istesen bile kaçamayacağın ışınlardan korunman için tasarlandı.
İRONİ!
Genelde insanı güneşten koruyan şey siyahileşme korkusu, kırışıklık ve yaşlanma kaygısıdır.
Risk Grubu
- Sarışınlar, kızıllar, güneşe çıktığı an ıstakoza dönen açık tenlilier
- Çil oluşturma eğilimi, çok sayıda ben
- 18’den önce 2 ya da daha fazla ciddi güneş yanığı geçirmek
- Güneş yanığına yatkınlık; bronzlaşmadan önce yanma eğilimi
- Dışarıda çalışma; açık havada uzun süreli güneşe maruz kalmak
- Ailede deri kanseri öyküsü
Ne İşe Yarıyor?
-
Öğle güneşinden kaçmak Yazın ya da sıcak iklimli yerlerde 11-16:00 arası dışarı çıkmamak
-
Koruyucu giysi Uzun kollu gömlek,uzun pantolon, şapka, güneş gözlüğü.
-
Güneş kremi Düzenli ve erken uygulama. Kaçınılmaz güneş maruziyetinden korunmak içindir.
-
Gölge Güneş altında kavrulmak yerine gölge aramak
-
Çocuklar ve bebeler Genel kural: güneşte bırakılmamalı. Eğer ille de güneşte kalacaklarsa krem yerine giysi tercih etmeli.
Halk vs. Bilim
“Bulutlu havada güneş çarpmaz yaa, UV yok.” UV ışınları bulut, sis veya pus içinden geçer; görünür güneş ışığı ile aynı şey değil.
“Güneş kremi sürünce kafana göre istediğin kadar güneşte durabilirsin.” “50 faktörü çaktım kanka, sabaha kadar güneşe bakcam. İçsem hatta biraz da… Güneşi yemek istiyorum..” Güneş kremi koruma için kullanılır, süreyi uzatmak için değil.
“Kanser riskini biliyorum, azıcık güneşlencem, bi şey olmaz.” Risk birikimlidir; 18 yaş öncesi yanıklar kritiktir. Kümülatif olarak eklenir riskler, yaralar unutulmaz.
Klasik sağlık iletişimi “riski anlat, insan değişsin” der. Ama bu ve bundan önceki bölümlerde de gördüğümüz üzere insan pek de laftan anlamıyor aslında. Jones ve Leary bunu test etmiş; adamlara kanser olacaksın demek niyetlerini bozmamış ama “sıfatın kayacak, buruşacaksın” demek direkt frene bastırmış…
Kanser korkusu görünüş korkusuna yeniliyor. Bronzlaşmak neden bu kadar güçlü bir çekim? Çünkü anında görünen sosyal ödülü var. Kanser ise soyut, uzak, belki.
Mesela...
Güneş kremini kurşun yelek sanmak.. Yelek, çatışmanın ortasında kalırsan hayatta kalma şansını artırsın diye giyilir. Yeleği giyip makineli tüfeklerin önüne atla diye değil.
İnsan rasyonel bir canlı değildir, estetik bir hayvandır.